و اين نبض مقابل عريض است و سبب او نيز دو چيز است اول امتلاى عرق نابض است نسبت اين امتلا بر اصبع لامس در ملاقات حدبه كه ناشى از عدم امتلا است ظاهر نمىشود و ثانى شدت صلابت آنست كه از عرق نابض است و سادس معتدل در عرض است و سابع شاهق است و شاهق آنست كه اجزاى او نزد واضع اصبع در ارتفاع اكثر از معتدل باشد و سبب او شدت حاجت با مطاوعت و ثامن غفض است و آن مقابل شاهق است و سبب او قلت حاجت بترويحست و گاهى سبب عصيان آلت اعانت قلت حاجت مىكند و تاسع معتدل در شهوتست و انحفاض و مركبات نبض را اسماء سته است اول عظيم و او نبضيست زايد بحسب طول و عرض ارتفاع و سبب او شدت حاجت بترويح است با وفور قوت و مطاوعت آلت كه مراد عرق نابض است و ثانى صغير است و او مقابل عظيم است و سبب او نيز مقابل سبب عظيم است قلت حاجت يا ضعف قوت و عصيان آلت باشد و ثالث معتدل در عظيم و صغير است و رابع غليظ است كه آن زايد بحسب عرق در شهوق است و سبب او جميع اسباب عرض و شهوق است و خامس نبض دقيق كه او مقابل غليظست و سبب او اجتماع اسباب ضيق و انحفاضست و سادس معتدل بين الغليظ و الرقيق عرق نابض است و آن سه است اول لين لين آلت است و او نبض قابل اندفاع اصبع غامز است به سهولت و سبب او اسباب مرطبه است و مرطب يا طبيعت مثل غذاى معتاد و يا مرطب مرضيست مثل استسقا و يا مرطب است نه طبيعى و نه مرضى مثل استحمام و استعمال آب در اعضا و ثانى صلابت آنست و اين مقابل لين آلت است و سبب او سه چيز است اوّل برد منجمد و ثانى پس جرم عرق نابض و ثالث تمدد عرق به جهتى از جهات همچنانكه در بحرانات مىباشد و ثالث در ميان لين و